Uitleg

VoIP codec: G.711, G.722, G.729 en Opus uitgelegd

Wat een VoIP codec doet, hoe narrowband en wideband verschillen, wat G.711, G.722, G.729 en Opus vragen van je verbinding en wat je meet voordat je de codec wijzigt.

Titelbeeld met de woorden VoIP codecs en gesprekskwaliteit

De receptie van een hotel neemt op en de stem van de gast valt steeds even weg. Iemand van IT opent de instellingen van de telefooncentrale en zet een andere VoIP codec bovenaan de lijst. De naam verandert, de haperingen blijven. In veel IT-teams gaat het zo: eerst de codec wisselen en pas daarna meten.

Een VoIP codec is één stap op het pad van een gesprek. Hij maakt je stem klaar voor transport en bouwt haar aan de andere kant weer op. Een volle verbinding, laat aankomende pakketten en een verkeerd ingesteld toestel vallen buiten zijn bereik.

Ben je integrator, reseller of IT-verantwoordelijke voor meerdere vestigingen, dan telt de volgorde. Je begint bij het netwerk, kijkt daarna naar de onderhandeling tussen de apparaten en komt pas dan bij het formaat. Hieronder lees je wat een codec doet, hoe G.711, G.722, G.729 en Opus van elkaar verschillen en in welke volgorde je controleert voordat je iets omzet.

Wat een VoIP codec is en wat hij met je stem doet

Schema van het pad van een gesprek: microfoon, codering, IP-netwerk, decodering en weergave bij de ontvanger

Een VoIP codec is de software die je stem omzet in digitale data voor verzending over een IP-netwerk en die data bij de ontvanger weer omzet in geluid. Het woord is een samentrekking van coder en decoder. Aan de zendkant bemonstert en codeert de codec het analoge signaal van de microfoon. Aan de ontvangstkant maakt hij er weer een signaal van dat de handset, headset of luidspreker afspeelt. Wil je eerst het grotere plaatje van bellen over IP, dan staat dat in wat VoIP is en hoe het werkt.

Vergelijk het met een vacuümzak in je koffer. Je perst een trui plat zodat hij erin past en schudt hem bij aankomst weer uit. De trui is er nog, alleen blijft er soms een vouw in zitten. Een codec doet hetzelfde met je stem: hij maakt de vracht kleiner, en het resultaat lijkt sterk op het origineel zonder er exact gelijk aan te zijn.

Neem een gesprek tussen twee vestigingen die op G.711 blijven, nog altijd de gangbare codec op interconnectie-trunks. Volgens de WebRTC-codecdocumentatie van MDN werkt G.711 met PCM: samples van 8 bits, 8.000 keer per seconde, goed voor een nominale bitrate van 64 kbit/s. G.711 gebruikt wel companding (A-law of µ-law), waarbij zachte en harde geluiden ongelijk worden geschaald. Perceptuele compressie, die delen van het signaal weglaat, past hij niet toe. Hierdoor blijven artefacten beperkt, en vraagt de stroom meer bandbreedte dan een formaat dat wel informatie weggooit.

Hoe meer informatie de codec bewaart, hoe hoger de bitrate. De nominale bitrate beschrijft alleen de audiostroom van de codec. Op de lijn komen daar de headers van RTP, UDP en IP bij, soms ook nog een tunnel. Wie die twee getallen door elkaar haalt, dimensioneert de verbinding te krap. Een aansluiting die op papier ruim lijkt, raakt vol zodra meerdere gesprekken de lijn delen met videovergaderingen en back-ups.

Transcodering en het netwerk spelen ook mee

Twee eindpunten onderhandelen over het formaat. Een apparaat ertussen kan het gesprek transcoderen, dus omzetten naar een andere codec, en elke omzetting bewerkt het signaal opnieuw. Daarna bepaalt het netwerk of de pakketten heel en op tijd aankomen.

Voor de rest van dit artikel heb je drie begrippen nodig. De codec is de stap die je stem digitaliseert en weer opbouwt. De nominale bitrate is de audiostroom voordat de headers erbij komen. De waargenomen kwaliteit is wat je gesprekspartner hoort, met netwerk en omzettingen inbegrepen. Zit de fout in de onderhandeling of de verbinding, dan hoort je gesprekspartner daar meer van dan van de codeckeuze.

Gangbare codecs: narrowband en wideband

Vergelijking van G.711, G.722, G.729 en Opus op frequentieband, nominale bitrate en gebruikelijke inzet

De tabel hieronder geeft per codec de frequentieband, de gepubliceerde nominale bitrate en het gebruikelijke inzetgebied. De band zegt wat je oor nog terugkrijgt. De bitrate zegt wat de codec verbruikt voordat de headers erbij komen.

CodecFrequentiebandNominale bitrateGebruikelijke inzet
G.711Narrowband (ongeveer 300 tot 3.400 Hz)64 kbit/sReferentie voor telefoonnetwerken en interconnectie
G.722Wideband, tot ongeveer 7.000 Hz (HD-voice)48, 56 of 64 kbit/sHD-voice tussen compatibele toestellen
G.729Narrowband (ongeveer 300 tot 3.400 Hz)8 kbit/sVerbindingen met weinig bandbreedte
OpusVan narrowband tot fullband (tot 20 kHz)6 tot 510 kbit/s, adaptiefWisselende verbindingen, browsers en WebRTC

Het zijn gepubliceerde nominale waarden, geen metingen van een gesprek in productie. Welke rij bij jou past, hangt af van de vestiging, de verbinding en de apparatuur aan de andere kant.

Wat je oor wint of verliest

Narrowband en wideband verschillen in de breedte van het spraakspectrum dat ze doorlaten. Het overzicht van spraakcodecs van GL Communications noemt voor klassieke telefonie een bereik van ongeveer 300 tot 3.400 Hz, het bereik dat de ITU-T onder meer aan G.711 koppelt. G.722 verbreedt de weergave tot ongeveer 7.000 Hz, bij 48, 56 of 64 kbit/s afhankelijk van de modus.

Een gesprek achter een dichte deur laat de betekenis door en dempt de details. Hetzelfde gesprek in de kamer geeft medeklinkers, sisklanken en klankkleur scherper weer. Dat verschil beschrijven veel recepties wanneer ze overstappen op HD-voice.

G.722 kan 64 kbit/s gebruiken, net als G.711, en bestrijkt toch een bredere band. De waargenomen kwaliteit volgt dus niet uit het bitrategetal alleen. Ze vraagt dat beide eindpunten, de apparaten ertussen en het mediapad in wideband blijven. Eén narrowband-segment onderweg en de winst verdwijnt, zonder dat het toestel er iets van meldt.

Opus loopt van narrowband tot fullband, tot 20 kHz, en past zijn bitrate aan aan wat de verbinding aankan. Op een instabiele lijn volgt de stroom daarmee de beschikbare bandbreedte, in plaats van op één waarde te blijven staan. Beide kanten moeten daarvoor wel op Opus blijven, want een omzetting naar een smalle codec heft de aanpassing op.

Bij een netwerk van kantoren, hotels of klinieken is de codec die werkelijk is onderhandeld het getal dat telt, en de standaardkeuze in de configuratie zegt daarover weinig. De tabel bereidt die controle voor. Hij bewijst niet dat het gesprek goed klinkt.

Geluidskwaliteit, bitrate en vertraging afwegen

Geluidskwaliteit, bitrate en vertraging werken tegelijk op een gesprek in. Wie ze los van elkaar instelt, komt bij een scheve configuratie uit. Een heel licht formaat maakt capaciteit vrij en kan het gesprek stroever maken op het moment dat twee mensen op elkaar reageren.

Wat elke factor aan je oor verandert

Geluidskwaliteit is wat je gesprekspartner in één keer verstaat: medeklinkers, klankkleur, volume. Een centrale merkt het meteen als die kwaliteit zakt, bij een kort bericht valt het minder op.

Bitrate is de ruimte die het gesprek op de aansluiting inneemt. Een lagere bitrate helpt een afgelegen vestiging met een dunne verbinding. Op een hoofdkantoor met ruim voldoende capaciteit levert het verlagen ervan bijna niets op en kost het mogelijk verstaanbaarheid.

Vertraging is de tijd tussen spreken en horen. Sterkere compressie vraagt vaak meer rekenwerk. Ze kan verwerkingsvertraging toevoegen en reageert heftiger op een ontbrekend pakket, omdat de decoder minder materiaal heeft om het geluid te reconstrueren. In een gesprek stoort die verschuiving net zo veel als een gat in een zin.

Bij de receptie van een hotel tijdens het inchecken, of bij de centrale van een zorgcentrum, blokkeert een hoorbare stilte of een hakkelende stem de boodschap. De beller herhaalt zich, praat harder en hangt op. De zuinige codec maakte de stroom lichter, terwijl de vertraging het eigenlijke probleem was.

Waar je de balans legt

Opus haalt een deel van deze afweging weg op wisselende verbindingen, omdat hij bitrate en robuustheid aanpast aan de omstandigheden van dat moment. Een verbinding die wegvalt, vangt hij daarmee niet op.

Elke omzetting van de ene codec naar de andere tast het signaal aan. Meerdere omzettingen in hetzelfde gesprek stapelen dat verlies op, en dat heet een transcoderingscascade. Zo min mogelijk omzettingen beschermt de stem beter dan een losse formaatwissel.

Deelt de telefonie de aansluiting met video, bestanden en bedrijfsapplicaties, dan heeft spraak voorrang nodig via QoS. Zonder die voorrang wacht zelfs een goed gekozen codec achter ander verkeer.

Beslisregel: kwaliteit waar de verbinding het toelaat, een lichter formaat op zwakke verbindingen, en stabiliteit gecontroleerd vóór elke wijziging.

Een goede codec op een onrustig netwerk

Spraak reist in pakketten, en het netwerk kan die pakketten laten vallen, vertragen of door elkaar gooien, welke codec je ook gebruikt. Een correct formaat kan daardoor alsnog hakkelend klinken.

TelcoBridges legt het in zijn diagnosegids over VoIP-gesprekskwaliteit helder uit. Packet loss wist een stuk van het signaal. Bij een gebruikelijke pakketgrootte van 20 ms staat elk ontbrekend pakket voor ongeveer 20 ms spraak die er niet is. Een paar verliezen vlak na elkaar en er valt een woord weg.

Jitter is de variatie in aankomsttijd. Komen pakketten te laat of in de verkeerde volgorde aan voor de afspeelbuffer, dan hoor je onderbrekingen, ook zonder echt verlies. Hoge latency maakt het gesprek stroef, terwijl het geluid zelf helder kan blijven. Mensen vallen elkaar in de rede en laten daarna te lange stiltes vallen.

Congestie, onstabiele wifi, routering, wachtrijen of verkeerd ingestelde prioriteit raken G.711, G.722, G.729 en Opus op dezelfde manier. Een andere codec verplaatst in dat geval het symptoom en laat de oorzaak liggen. Draadloze toestellen verdienen hier extra aandacht, en de keuze tussen DECT en wifi staat in draadloze VoIP-telefoons voor je bedrijf. De tabel hieronder helpt je vóór elke wijziging. Microfoon, headset en toestel staan er niet in, want die controleer je apart op de werkplek zelf.

SymptoomWaarschijnlijke oorzaakEerste controle
Korte onderbrekingen, ontbrekende woordenPacket lossVerlies op de verbinding meten, wifi en verzadiging nakijken
Stem hakkelt af en toeJitterWachtrij en prioriteit voor spraak controleren
Late antwoorden, door elkaar pratenHoge latencyRound-trip-tijd meten en routering nakijken
Intern goed, naar buiten slechtVolle uplink of instabiele aansluitingInterne en externe gesprekken op hetzelfde moment vergelijken
Gedempt geluid bij één soort gesprekTranscodering of andere onderhandelde codecOnderhandelde codec en aantal omzettingen nakijken

Gedempt geluid dat alleen bij uitgaande gesprekken optreedt, wijst vaak op een omzetting of een volle uplink. Haperingen op alle toestellen van één vestiging wijzen op de wachtrij of de wifi, en daarmee staat de PBX-configuratie buiten verdenking.

Packet loss, jitter, vertraging en transcodering komen vóór een formaatwissel. Zolang je die vier niet hebt bekeken, is de codec één verdachte onder meerdere.

Het gesprekspad controleren voordat je de codec wijzigt

Genummerde lijst van zes controles in vaste volgorde voordat je de codec wijzigt

Een korte reeks controles in vaste volgorde laat zien of de codec de oorzaak is. Sla je een stap over, dan pas je al snel een instelling aan die het probleem niet verklaarde.

  1. Meet packet loss, jitter en round-trip-tijd op elke verbinding, te beginnen bij het symptoom dat je al hebt gezien. Kijk naar het segment waar het misgaat, een gemiddelde over het hele netwerk verbergt het.

  2. Controleer of spraak voorrang krijgt op de aansluiting die ze deelt met video, bestanden en bedrijfsapplicaties.

  3. Zoek de codec op die werkelijk is onderhandeld tussen de toestellen en de omzettingspunten, en tel het aantal transcoderingen. Eén onverwachte omzetting is genoeg om HD-voice te dempen.

  4. Vergelijk per vestiging, op hetzelfde moment, interne en externe gesprekken. Het verschil wijst de zone aan waar het probleem zit.

  5. Laat de mensen die opnemen vaste testzinnen beluisteren, met hoge en lage stemmen, accenten, automatische meldingen en een doorverbinding naar een ander netwerk.

  6. Wissel pas van codec als de metingen ernaar wijzen, en beperk de proef tot één pilotvestiging.

Verstaanbaarheid is meer dan een score

Een wideband-codec kan spraakfrequenties scherper weergeven, en voor een verstaanbaar gesprek tellen microfoon, ruisonderdrukking, volume, latency en toestel even zwaar mee. Voor dove en slechthorende bellers en voor mensen met afasie weegt verstaanbaarheid nog zwaarder, en codecvergelijkingen nemen die groep zelden mee.

In een verpleeghuis, ziekenhuis, school, overheidsloket of hotelreceptie vraagt toegankelijkheid het hele gesprekspad, alternatieve kanalen en een test met de mensen voor wie het bedoeld is. Een gepubliceerde bitrate vervangt die test niet.

Voxbi is gebouwd en gehost in de Europese Unie, dus je gesprekken en gegevens blijven binnen de grenzen van de Europese Unie. Dat hoort bij de privacykant van telefonie, die AVG en telefonie verder uitwerkt. Een volle verbinding los je ermee niet op, en de controles hierboven blijven nodig.

Een codec kiezen per vestiging en netwerk

Met een gecontroleerd gesprekspad wordt de keuze een beslissing per situatie. De tabel noemt de codec die je als eerste bekijkt en het punt dat je controleert voordat je de configuratie aanpast.

SituatieCodec om eerst te bekijkenAandachtspunt
Interconnectie met een operator of extern netwerkG.711Op de trunk houden om transcodering te beperken
HD-voice tussen compatibele toestellen op een stabiel netwerkG.722Nagaan of het hele pad wideband blijft
Zwakke verbinding of afgelegen vestigingG.729Ondersteuning op alle apparatuur nakijken
Browserclient of instabiele verbindingOpusBitrate laten meebewegen, packet loss blijven volgen
Meerdere vestigingen met ongelijke verbindingenLichtere codec op zwakke lijnen, hogere kwaliteit eldersEerst de stabiliteit van elke verbinding controleren

Richting een operator houdt G.711 op de trunk het aantal omzettingen laag, en hoe die koppeling werkt lees je in wat een sip trunk is. Bij Opus blijft packet loss een punt om te volgen, omdat de aanpassing van de bitrate een onderbreking niet herstelt.

Meerdere vestigingen, één regel en een pilot

Een netwerk met meerdere vestigingen draait goed op een mix van formaten. Een lichter formaat gaat naar de zwakke verbindingen en een hogere kwaliteit naar de plekken waar het netwerk dat toelaat. Een kantoor waarvan de aansluiting op en neer gaat, heeft andere behoeften dan het hoofdkantoor.

Elke extra omzetting tast het signaal aan, dus houd het aantal transcoders per gesprek zo laag mogelijk. Vraag vóór je de onderhandelingsvolgorde aanpast bij je provider of in je PBX de lijst met ondersteunde codecs op, en controleer de SIP-compatibiliteit tussen PBX en toestellen.

Een wijziging is pas bewezen als een pilotvestiging haar bevestigt. Rol haar alleen uit als de metingen een duidelijke winst laten zien op dezelfde symptomen als aan het begin, en ga anders terug naar de verbinding.


Voxbi is een cloud-PBX die je vanuit de browser bedient, gebouwd en gehost in de Europese Unie. De codec is één onderdeel van wat je teams aan de telefoon horen, naast het netwerk, de onderhandeling tussen apparaten en het aantal omzettingen onderweg.

Zie Voxbi aan het werk in jouw bedrijf.

Start een gratis proefperiode of werk samen met een gecertificeerde Voxbi-partner.